کتاب دا

کتاب «دا» یکی از شناخته‌شده‌ترین آثار خاطره‌نگاری دفاع مقدس است که خاطرات سیده زهرا حسینی را به کوشش سیده اعظم حسینی روایت می‌کند. این اثر از سوی انتشارات سوره مهر منتشر شده و به دلیل روایت جزئی‌نگر و تجربه‌محور خود از روزهای آغازین جنگ ایران و عراق، جایگاهی ویژه در ادبیات مستند جنگ پیدا کرده است.

واژه «دا» در زبان کردی به معنای مادر است؛ عنوانی که با فضای عاطفی کتاب و پیوند میان زندگی خانوادگی، خاطرات فردی و رویدادهای تاریخی ارتباط دارد.

دا، روایت جنگ از نگاه دختری نوجوان است که زندگی او در خرمشهر با آغاز جنگ دگرگون می‌شود. سیده زهرا حسینی از روزهای پیش از جنگ، مناسبات خانوادگی، فضای اجتماعی شهر و سپس وقایعی سخن می‌گوید که خرمشهر را به یکی از کانون‌های اصلی جنگ تبدیل کرد.

در این کتاب، جنگ تنها در قالب عملیات نظامی و رویدادهای جبهه روایت نمی‌شود. بخش مهمی از اثر به زندگی مردم، فعالیت‌های امدادی، وضعیت خانواده‌ها، آوارگی و تلاش برای ادامه زندگی در شرایط دشوار اختصاص دارد.

یکی از ویژگی‌های برجسته کتاب، حضور پررنگ زنان در روایت تاریخی جنگ است. راوی نه از جایگاه یک ناظر دور، بلکه به‌عنوان فردی حاضر در میان حوادث سخن می‌گوید. همین ویژگی باعث شده است کتاب تصویری متفاوت از تجربه جنگ ارائه دهد؛ تصویری که در آن زندگی روزمره، روابط خانوادگی، خاطرات کودکی و نوجوانی و سرنوشت یک شهر در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند.

ساختار روایی اثر بر پایه خاطرات واقعی شکل گرفته است. سیده اعظم حسینی با گردآوری و تنظیم این خاطرات، کوشیده روایت شخصی را در قالب اثری پیوسته و قابل مطالعه ارائه کند.

«دا» افزون بر ارزش ادبی، از منظر تاریخ شفاهی نیز اهمیت دارد؛ زیرا بخشی از تجربه زیسته مردم خرمشهر و به‌ویژه زنان را در سال‌های آغازین جنگ ثبت کرده است.

این کتاب برای علاقه‌مندان به تاریخ معاصر ایران، ادبیات مستند، خاطره‌نگاری و مطالعه ابعاد اجتماعی و انسانی جنگ ایران و عراق اثری قابل توجه است.